FİKİRSİZ İNSAN,DERİNLİKSİZ TOPLUM:DİJİTAL ÇAĞDA ZİHİNSEL DİRENİŞ ÜZERİNE

​Felsefe tarihinde zaman zaman teorik düzeyde kabul gören bazı tezler, hayatın akışına ve pratik gerçekliğe çarptığında tartışmaya açık hâle gelebiliyor.

Bunlardan biri de Türk filozof ''İoanna Kuçuradi'’nin savunduğu "Fikirlere saygı duyulmaz, insana saygı duyulur" tezidir. İlk bakışta hümanist ve masum görünen bu ayrım, pratikte insanı düşünen bir özne olmaktan çıkarıp sadece biyolojik bir nesneye indirgeyen keskin bir sınırdır.
​Oysa insan, soyut bir "insanlık özünden" ibaret boş bir kap değildir; onu var eden, duruşunu şekillendiren şey zihinsel üretimi ve süzgeçten geçirdiği fikirleridir. Bir insanın fikirlerine tamamen yabancılaşmak ya da "Fikri beni ilgilendirmez, yeter ki insan olsun" demek bir tür soyutlama lüksüdür. Gerçek hayatta kimse fikirlerinden ve inançlarından bağımsız var olamaz. Fikir, insanın aynasıdır; o ayna boşsa, geriye kalan siluete "birey" denilemez.
​İnsana bir bütünlük içerisinde baktığımızda tablo netleşir: Biyolojik ve evrensel anlamda salt varoluş elbette temel bir saygıyı hak eder; ancak insanı toplumda değerli kılan, onu özne yapan şey düşünen, üreten, sorgulayan ve bir fikir doğrultusunda duruş sergileyen bir varlık olmasıdır. Bir ideaya, bir fikre dayanmayan bir insan ne toplumda kabul görür ne de kendisini tam anlamıyla bir varlık olarak hissedebilir. Her iki bağlamda da insanın birey olabilmesi ve toplum içerisinde kendisini ifade edebilmesi için mutlaka bir fikre sahip olması gerekir.
​Bugün dijital medyanın da etkisiyle, bireyin gerçek anlamda fikir edinmeden ve bilgi sahibi olmadan, yüzeysel ve doğruluğu kanıtlanmamış verilerle zihnini şekillendirmeye çalışmasını yeni bir cehalet paradigmasının yansıması olarak görmekteyiz. Bu durum, bireyin kendisini geliştirmesinin, zihnini dönüştürmesinin ve potansiyelini açığa çıkarmasının önündeki en büyük engeldir.
​Ne yazık ki günümüz dünyasında dijital medya, bu zihinsel çabayı ve derinlikli sorgulamayı baltalayan en büyük araç hâline gelmiştir. Bilginin saniyeler içinde tüketilip atıldığı, algoritmaların insanları düşünmek yerine sürüklenmeye ve onaylamaya ittiği bu hız kültürü; toplumda yeni fikirlerin ve özgün buluşların ortaya çıkmasını neredeyse olanaksız kılmaktadır. Sürekli bir uyaran bombardımanı altında tutulan beyinler, derinlik üretecek enerjiyi kaybederken toplumlar da entelektüel bir kısır döngüye hapsedilmektedir.
​Peki, bu zihinsel kısır döngüden çıkışın yolu nedir? Cevap oldukça net ve bireysel bir sorumluluğa dayanıyor: Bireyin bu gürültülü ve sığ akıştan kurtulabilmesi için ilgi duyduğu alanlarda nitelikli makaleler okuması, derinlemesine araştırma yapması ve zihnini sağlam kaynaklarla yeniden beslemesi gerekir.
​Özgün bir fikir; ancak bilinçli bir okuma disiplini, sabır ve zihinsel bir mücadele sonucunda doğar. Dijital dünyanın sunduğu hazır reçetelere karşı çıkmak ve zihni yeniden inşa etmek, bugün insanın kendi varlığına duyduğu saygının da en temel koşuludur.
​