TARİHİ İMZA: ABD VE İRAN ARASINDA SAVAŞ BİTİREN 14 MADDELİK MUTABAKATIN DETAYLARI BELLİ OLDU

İki ülke arasında devam eden askeri gerilimi ve savaşı resmen sona erdirmeyi amaçlayan 14 maddelik tarihi mutabakat metni, taraflar arasında elektronik ortamda imzalanarak yürürlüğe girdi. İran Dışişleri Sözcüsü, ABD Başkanı Donald Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın anlaşmayı dijital ortamda imzaladığını duyurdu.
​ABD’li üst düzey bir yetkili ise düzenlediği telekonferansta, imzalanan mutabakatın tüm detaylarını kamuoyuyla paylaştı. Yetkili, İran’ın bu anlaşmayla nükleer silaha sahip olmayacağını taahhüt ettiğini; Hürmüz Boğazı'nın ticari gemilere yeniden açılacağını ve İran'ın dondurulan fonları ile nükleer stoklarının geleceğine yönelik müzakerelerin derhal başlayacağını vurguladı.
​Ancak sürecin kalıcı bir barışa dönüşmesi için tarafların 60 gün içinde nihai bir anlaşma üzerinde uzlaşması gerekiyor. İşte iki ülkenin geleceğini ve bölge dengelerini baştan aşağı değiştirecek o tarihi mutabakatın tam metni:
​ABD - İran İslam Cumhuriyeti Mutabakat Zaptı
​1. Askeri Operasyonların Sonu ve Lübnan’ın Güvencesi
ABD ve İran İslam Cumhuriyeti; Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerdeki askeri operasyonları derhal ve kalıcı olarak durdurmayı taahhüt eder. Taraflar, birbirlerine karşı yeni bir savaş veya askeri harekat başlatmayacak, güç kullanma tehdidinde bulunmayacaktır. Lübnan'ın toprak bütünlüğü ve egemenliği güvence altına alınacaktır. Gelecekte imzalanacak nihai anlaşma da bu maddeleri teyit edecektir.
​2. Egemenliğe Saygı ve İç İşlerine Karışmama
Her iki ülke, birbirinin egemenlik haklarına ve toprak bütünlüğüne mutlak saygı göstereceğini ve birbirinin iç işlerine müdahale etmeyeceğini taahhüt eder.
​3. 60 Günlük Müzakere Süresi
Taraflar, en geç 60 gün içinde nihai barış anlaşmasını müzakere ederek sonuçlandırmakla yükümlüdür. Bu süre, tarafların ortak kararı ve rızasıyla uzatılabilecektir.
​4. Deniz Ablukasının Kaldırılması ve ABD Askerlerinin Çekilmesi
İmzanın hemen ardından ABD, İran’a yönelik deniz ablukasını ve tüm engellemeleri kaldırmaya başlayacak ve bu ablukayı 30 gün içinde tamamen sonlandıracaktır. Bu süreçte gemi trafiği, savaş öncesi hacme orantılı şekilde yürütülecektir. Ayrıca ABD, nihai anlaşmanın imzalanmasını takip eden 30 gün içinde İran sınırlarına yakın bölgelerdeki askeri kuvvetlerini geri çekecektir.
​5. Hürmüz Boğazı’nın Ticarete Açılması ve Mayın Temizliği
İran, ticari gemilerin Basra Körfezi ile Umman Denizi arasında 60 gün boyunca ücretsiz ve güvenli bir şekilde geçiş yapabilmesi için gerekli düzenlemeleri yapacaktır. Teknik engellerin kaldırılması ve mayın temizliği ihtiyaçları gözetilerek, bu düzenlemeler 30 gün içinde tamamen devreye girecektir. İran, Hürmüz Boğazı’ndaki gelecekteki yönetim ve denizcilik hizmetlerini belirlemek adına Umman Sultanlığı ve diğer kıyı devletleriyle diyalog mekanizmaları geliştirecektir.
​6. 300 Milyar Dolarlık Yeniden İnşa ve Ekonomik Kalkınma Planı
ABD, bölgesel ortaklarıyla iş birliği içinde, İran’ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınmasını desteklemek amacıyla en az 300 milyar dolar tutarında ortak bir plan hazırlayacaktır. Bu planın uygulama mekanizmaları 60 gün içinde yapılacak nihai anlaşmada kesinleştirilecek; ilgili finansal işlemler için gerekli tüm lisans ve muafiyetler ABD tarafından sağlanacaktır.
​7. Yaptırımların Kaldırılması
ABD; nihai anlaşma kapsamında ve belirlenecek bir takvim doğrultusunda, Birleşmiş 문etler Güvenlik Konseyi (BMGK) kararları, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) kararları ve tüm tek taraflı (birincil ve ikincil) ABD yaptırımlarını kaldırmayı taahhüt eder. İki ülke de bu konunun kritik önemini kabul ederek müzakerelerde öncelikli olarak ele alacaktır.
​8. Nükleer Program ve Stokların İmhası
İran, nükleer silah edinmeyeceğini veya geliştirmeyeceğini taahhüt eder. Taraflar, zenginleştirilmiş malzeme stoklarının UAEA gözetiminde, yerinde seyreltme yöntemiyle imha edilmesi için ortak bir mekanizma üzerinde anlaşmıştır. Uranyum zenginleştirme meselesi ve İran'ın nükleer ihtiyaçları, nihai anlaşmada karşılıklı mutabakatla çözülecektir.
​9. Mevcut Durumun Korunması (Statüko)
Nihai anlaşma imzalanana kadar taraflar mevcut askeri ve nükleer durumu koruyacaktır. İran nükleer programını mevcut seviyesinde tutacak; ABD ise yeni bir yaptırım uygulamayacak ve bölgeye ek askeri güç konuşlandırmayacaktır.
​10. Petrol İhracatı ve Bankacılık Muafiyetleri
Mutabakatın imzalanmasıyla birlikte ABD Hazine Bakanlığı; İran ham petrolü, petrol ürünleri ve türevlerinin ihracatı ile bankacılık, sigorta ve nakliye gibi tüm tamamlayıcı hizmetler için derhal geçerli olacak muafiyetler tanıyacaktır.
​11. Dondurulmuş Fonların Serbest Bırakılması
ABD, İran’a ait dondurulmuş veya kısıtlanmış tüm fon ve varlıkların kullanımını tam olarak açmayı taahhüt eder. Bu fonların serbest bırakılma usulleri müzakerelerle belirlenecek ve varlıklar İran Merkez Bankası’nın belirlediği alıcılar için eksiksiz olarak kullanılabilir hale getirilecektir. ABD gerekli tüm yasal izinleri verecektir.
​12. İzleme ve Yürütme Mekanizması
Bu mutabakat zaptının eksiksiz uygulanmasını ve gelecekte imzalanacak nihai anlaşmaya uyulup uyulmadığını denetlemek amacıyla taraflar ortak bir yürütme mekanizması kuracaktır.
​13. Öncelikli Maddeler ve Müzakere Usulü
Mutabakatın imzalanmasıyla birlikte barışı tahsis eden ve ekonomik rahatlama sağlayan 1, 4, 5, 10 ve 11. paragraflar derhal uygulamaya konulacaktır. Bu tedbirlerin kesintisiz sürmesi şartıyla, taraflar geriye kalan maddeler üzerinde nihai anlaşma müzakerelerine başlayacaktır.
​14. BM Güvenlik Konseyi Onayı
Varılacak nihai anlaşma, uluslararası alanda bağlayıcılık kazanması amacıyla Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) kararı ile resmen onaylanacaktır.